Komt overgewicht na castratie door meer eten of door minder bewegen?

Fat CatCastratie is de effectiefste manier om ongewenste voortplanting te voorkomen en de kattenpopulatie in te tomen, maar het is ook een risicofactor voor overgewicht.

 

Helaas is overgewicht op zijn beurt een risicofactor voor allerlei ziekten, zoals suikerziekte, artritis en huidaandoeningen – net zoals bij mensen.

 

Als het gaat om gewichtstoename, zijn er altijd twee factoren die uitgebreid worden besproken: Voeding en beweging.

 

Zodra we weten welke van de twee de hoofdrol speelt in de toename van gewicht van katten na castratie, kunnen we daarnaar handelen.

 

Waarom worden katten na castratie dikker?

Door de voortplantingsorganen te verwijderen door middel van castratie, worden bijbehorende hormonen zoals oestradiol, progesteron en testosteron gestopt. Deze hebben invloed op voedselinname en het metabolisme (stofwisseling).

 

Ook andere hormonen worden beïnvloed. Zo verhoogt ghreline binnen 7 dagen na castratie, het ‘hongerhormoon’ dat je vanuit de maag vertelt dat er gegeten moet worden.[1] Tevens wordt de vetopslag bevordert door een verhoogde opslag en moeilijkere opname.

 

Deze veranderingen wijzen op een verhoging in het nagestreefde lichaamsgewicht van de hersenen (specifiek de hypothalamus). Dit wordt ook wel ‘set point’ genoemd.

 

Er zijn drie wegen die het lichaam heeft om dit voor elkaar te krijgen:

  1. Honger stimuleren en zo de voedselinname vergroten
  2. Zuiniger zijn met energie en het metabolisme vertragen
  3. Minder energie verbruiken door minder te bewegen

 

Wat is het effect van castratie op het eetgedrag van katten?

Poezen

Belsito en anderen waren nieuwsgierig: wat gebeurt er als je poezen (1,6 jaar) eerst op een beperkt dieet zet en vervolgens op een onbeperkt dieet? [2]

 

Eerst werd voor 4 weken een baseline bepaald, toen werden de poezen gecastreerd en vervolgens kregen ze 12 weken voeding voor gewichtsbehoud. Om katten op hun gewicht te houden, moesten ze al 30% minder voer geven dan voor de castratie.

 

Vervolgens kregen de katten voor 12 weken onbeperkt voer. Zodra dit gebeurde, begonnen de katten te eten alsof ze nooit genoeg hadden (hyperphagia). Als een logisch gevolg van de toename in voedselinname, begon ook het lichaamsgewicht te stijgen.

Voedsel inname en gewichtstoename van gecastreerde poezen

 

Katers

Overigens geldt dit niet alleen voor poezen. Bij katers (2,8 jaar) werd precies hetzelfde gevonden.

 

Zodra de katers vrij toegang kregen tot voeding verhoogden ze onmiddellijk hun energie inname. Zelfs na 6 maanden na castratie was de voedselinname nog steeds hoger dan voor de castratie.

 

De enorme stijging in voedselinname zorgde ook dat de katten steeds zwaarder werden.[1] In slechts 13 dagen steeg de Body Condition Score (BCS) van 4,8 naar 6,3 op een schaal van 9 (5 is ideaal). (Lees hier meer over de body condition score).

 

Na 6 maanden was het gewicht gestegen van 5,2 kilo naar 6,3 kilo, wat een toename is van 1,1 kilo.

 

Dat lijkt in absolute getallen niet veel, maar dit is 21% toename in gewicht. Omgerekend naar een mens is dat alsof je van 70 kilo naar 85 kilo gaat!

Voedsel inname en gewichtstoename van gecastreerde katers

 

Gaan kittens meer eten na castratie?

De voorgaande onderzoeken zijn uitgevoerd bij katten van 1,6 en 2,8 jaar gemiddeld. Zij zijn uitgegroeid, terwijl kittens dat nog niet zijn. De castratie van kittens in Nederland vind vaak plaats rond de 6 maanden (of eerder). Omdat ze nog groeien, eten ze sowieso meer dan volwassen katten.

 

Maar beginnen kittens ook meer dan noodzakelijk te eten?

 

Het antwoord is ja.

 

Twee groepen van 11 vrouwelijke kittens werden onderzocht vanaf 11 week oud: Groep A werd op 19 weken gecastreerd (ongeveer 4,5 maand), de andere groep niet.[3] Ze werden gevolgd totdat ze 52 weken waren.

 

Direct na de castratie begonnen de kittens hun voedselinname te verhogen. Na 10 weken aten ze bijna 80kcal per dag meer dan hun intacte nestgenootjes. Na die 10 weken zakten ze langzaam maar zeker terug in voedselinnname. Echter, zelfs op 52 weken aten ze nog steeds grofweg 30kcal per dag meer dan de intacte katten.

 

Over de tijd van 52 resulteerde dit in een eindgewicht van ongeveer 4,1 kilo voor de gecastreerde kittens tegenover 3,2 kilo van de intacte kittens. In BCS was dit verschil een 6,1 versus een 5,2 (schaal van 9, waarbij 5 ideaal is).

 

Voedsel inname en gewichtstoename van vrouwelijke kittens

 

Wat is het effect op het metabolisme?

Het metabolisme, ook wel stofwisseling genoemd, is de snelheid waarmee voeding wordt omgezet in energie. Als deze sneller werkt, verbrand je meer energie en kun je meer eten. Wanneer deze langzamer gaat, verbrand je minder energie en kun je minder eten.

 

De eerste dagen

Het onderzoek bij de katers hierboven begon met een meting van het energiegebruik. ‘Vertraagt deze na 4 of 9 dagen na castratie?’, vroegen de onderzoekers zich af.

 

Ze maten het energie 4 dagen voor castratie en erna. Hierin vonden ze geen verschillen.[1]

 

Het lijkt er dus niet op dat in de eerste dagen er werkelijk een daling in stofwisseling is.

 

Over de eerste weken tot een jaar

Echter kan er wel een effect zijn over langere tijd. Mitsuhashi en anderen berekenden hoeveel 11 poezen aten voor de castratie en gaven dezelfde hoeveelheid na de castratie. Ondanks dezelfde portiegrootte kwamen de poezen in slechts 11 weken 16% aan en steeg de BCS van 5,5 naar 6,4. [4]

 

De meeste andere onderzoeken van deze tijdsduur tonen hetzelfde aan. Er was tussen de 10% en 30% voedselrestrictie nodig om te zorgen dat katten niet blijven aankomen.

 

Hiervoor werd gekeken naar:

  • De toename van BCS[5],[6]
  • De inname voor versus na de castratie [2],[4]
  • De inname van intacte versus gecastreerde katten[7],[8]

 

Een langere termijn onderzoek van een jaar bevestigd dat voedselrestrictie nodig was tot in ieder geval 6 maanden na castratie.[8] Wanneer dit werd toegepast, bleven de meeste katten binnen de -10% en +10% van hun gewicht van voor de castratie.

 

Hoe kan het metabolisme zo vertragen?

Dit is lastig te beantwoorden. De hormonen kunnen hier invloed op hebben. Wanneer het lichaamsgewicht lager is dan wat wenselijk is volgens de hersenen, kan het lichaam in ‘uitstervingsmodus’ gaan. Energie wordt dan spaarzaam gebruikt om te zorgen dat er gewichtstoename optreedt.

 

Wanneer er al gewichtstoename is, kan ook de verhouding tussen vet- en spiermassa een rol spelen. Over het algemeen hebben spieren meer energie nodig en verhogen ze het metabolisme. Helaas neemt de spiermassa niet zo snel toe als de vetmassa, waardoor het metabolisme ten opzichte van het lichaamsgewicht steeds langzamer wordt.

 

Helpt gereduceerd voeren altijd?

Katten die een afgemeten portie kregen, kwamen 12 maanden voor de castratie gemiddeld 3,1% aan. Na de castratie kwamen zij in de 12 maanden daarop 7,5% aan.[8]

 

De meeste katten bleef binnen de 10% bandbreedte van hun gewicht van voor de castratie. Echter waren er ook 2 katten die aanzienlijk meer aankwamen (+20% en +36%) ondanks dat ze op streng dieet zaten.

 

Een genetische inslag lijkt dus ook zeker mee te spelen bij sommige katten in de mate waarin de metabolisme wordt aangetast. Het is belangrijk voor die katten naar andere oplossingen te zoeken, aangezien voeding niet eeuwig verminderd kan worden.

 

Vrij voeren maakt gewichtstoename enorm

Wanneer er geen beperking van voeding wordt opgelegd (onbeperkt voeren) zijn de gevolgen desastreus: dit varieert van een gewichtstoename tussen de 20 en 40% in slechts 3 tot 12 maanden. [1],[8],[9],[10]

 

(Ter vergelijking: 20-40% gewichtstoename voor een mens van 70 kilo is dat een extra 14 tot 28 kilo!).

 

Deze gewichtstoename bestaat voornamelijk uit vetmassa, welke met maar liefst 75% tot 120% toeneemt.[1],[2] De spiermassa neemt wel wat toe, maar in verhouding met het totale lichaamsgewicht is dit weinig. Dit betekent mede dat het metabolisme zal vertragen (aangezien er minder spieren zijn), wat het probleem steeds meer verergert.

 

Gaan katten minder bewegen na de castratie?

Soms wordt gedacht dat katten minder gaan bewegen na de castratie. Zeker als ze binnenshuis wonen kan dit effect versterkt worden en dit wordt ook regelmatig als risicofactor voor overgewicht aangeduid (het leven in een appartement of ‘zittende’ levensstijl). Zonder beweging wordt er immers minder energie gebruikt.

 

De vraag is of dit ook de sterkste aanleiding is voor het overgewicht na castratie.

 

Wilde katten

Uit een onderzoek  met verwilderde katten die gecastreerd waren bleek dat ook zij leden aan gewichtstoename van gemiddeld 40% na een jaar, terwijl zij alle vrijheid hebben om te bewegen.[9] Ook al hebben katten dus alle mogelijkheid om te bewegen, dan nog komen ze aanzienlijk aan.

 

Observaties van vrijwilligers gaven aan dat de katten minder geneigd leken om rond te zwerven. Alhoewel dit subjectief is en lastig te beoordelen van katten die je niet alledaags ziet, is dit een indicatie dat katten mogelijk minder wíllen bewegen en luier worden.

 

Binnenshuis

Een ander onderzoek analyseerde de activiteit binnenhuis door middel van bewegingsbandjes in plaats van observaties, die vaak een beperkt en subjectief beeld geven.

 

Hieruit bleek dat in de eerste 12 weken na castratie met name de nachtactiviteit daalde. In week 12 tot 24 daalde ook de dagactiviteit. In totaal daalde de activiteit met maar liefst 52%.

Activiteit van gecastreerde poezen

 

Het interessante is dat de breuk precies ligt op wanneer in dit onderzoek geswitcht werd van portie voeren naar vrij voeren. Mogelijk heeft de manier van voeren dus ook effect op de activiteit van de kat.

 

Dit kan ook samenhangen met gewicht: hoe zwaarder, hoe lastiger het is om te bewegen. Aangezien bij vrij voeren de pondjes er snel aankomen, kan dit de mate van beweging sterk beïnvloeden.

 

Zorgt minder beweging voor gewichtstoename?

Mijn overtuiging is dat de eerste gewichtstoename komt wanneer katten onbeperkt kunnen eten en niet door minder beweging. De tweede reden voor gewichtstoename is dat de porties niet voldoende gereduceerd worden, waardoor het vertraagde metabolisme zorgt voor gewichtstoename.

 

Toch zal ook de verminderde wil om te bewegen invloed hebben op de gewichtstoename, alhoewel niet direct en niet als grootste factor.

 

Beweging is namelijk ook niet de grootste factor bij de energie die het lichaam gebruikt, ook al wordt dat wel vaak zo voorgesteld door marketing. Bij mensen wordt zo’n 96% van de energie gebruikt door de spieren, huid en organen die de meeste metabolische cellen bevatten.[11] Ik heb geen reden om aan te nemen dat dit bij katten veel anders is.

 

Dat wil niet zeggen dat beweging niet belangrijk is, alleen niet op de manier waarop er aan gedacht wordt.

 

Aangezien de spieren zo’n belangrijk onderdeel zijn van het metabolische proces (en het meest beïnvloedbaar), is het belangrijk dat deze onderhouden en versterkt worden.

 

Wanneer de kat niet wordt uitgedaagd te blijven bewegen (door onder andere spel en lopen), kan de spiermassa verloren gaan. Daardoor kan de energiebehoefte dalen. Bij dezelfde energie inname zal dit weer zorgen voor gewichtstoename.

 

“Vreten” na castratie leidt tot gewichtstoename

Door de hormonale veranderingen wordt met name de honger in instantie flink vergroot. Dit leidt tot meer eten en daardoor tot gewichtstoename. Portie beperking is dan ook wat álle onderzoeken aanbevelen.

 

Ook al eten gecastreerde katten plots meer, uit onderzoek blijkt dat ze juist 10 tot 30% minder voeding nodig hebben dan intacte katten. In de extreme gevallen is het nodig om voer met een hogere concentratie voedingsstoffen te nemen. In de iets minder ernstige gevallen kan een voeding dat minder calorie geconcentreerd is een uitkomst zijn, waaronder natvoer.

 

Alhoewel beweging geen hoofdfactor lijkt te spelen in de eerste gewichtstoename, blijft bewegen belangrijk. Dit ondersteunt de spieren en zorgt ervoor dat de metabolisme niet nog verder verlaagt.

 

Door de hormonale en lichamelijke veranderingen die met gewichtstoename optreden wordt afvallen steeds moeilijker. Daarom is voorkomen beter dan genezen, met als stap 1: beperk de portie die je kat krijgt.

Pootje PurrfectCat

Bronnen

[1] Wei en anderen (2014) Early effects of neutering on energy expenditure in adult male cats.

[2] Belsito en anderen (2009) Impast of ovariohysterectomy and food intake on body composition, physical activity and adipose gene expression in cats.

[3] Alexander en anderen (2011) Effects of neutering on food intake, body weight and body compostition in growing femele kittens

[4] Mitshuhashi (2011) Maintenance energy requirement determination of cats after spaying.

[5] Flynn en anderen (1996) Effect of ovariohysterectomy on maintenance energy requirements of cats (alleen abstract)

[6] Hoenig & Ferguson (2002): Effects of neutering on hormonal concentrations and energy requirement in male and female cats

[7] Martin en anderen (2001) Leptin, body fat content and energy expenditure in intact and gonadectomized adult cats

[8] Harper et al (2001) Effects of feeding regimens on body weight composition and condition score in cats following ovariohysterectomy.

[9] Scott en anderen (2010) Body condition score of feral cats and the effect of neutering

[10] Fettman  en anderen (1997) Effects of neutering on bodyweight, metabolic rate and glucose tolerance in domestic cats

[11] Laflamme (2004): Nutrition for aging cats and dogs and the importance of body condition

Vond je dit artikel interessant?
Meld je dan aan voor meer tips en de nieuwste blogs.
Plus de download "In 4 stappen kattenvoer beoordelen".

*Geen spam!

Wist je dat... Je kunt PurrfectCat ook volgen op Facebook!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *